Güclü şifrə ən azı 15 simvoldan ibarət olmalı, təsadüfi seçilməli və hər hesab üçün ayrıca istifadə edilməlidir. Belə şifrəni Şifrə generatoru ilə yaradıb şifrə menecerində saxlaya bilərsiniz. 15 rəqəmi ABŞ Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutunun (NIST) SP 800-63B-4 sənədinə əsaslanır. Ad, doğum tarixi, telefon nömrəsi və ya köhnə şifrənin bir az dəyişdirilmiş variantı bu meyara uyğun gəlmir, çünki onlar təsadüfi deyil və başqaları onları təxmin edə bilər. Şifrə generatoru bizim Digily Link saytımızdakı alətlərdən biridir.
Şifrə generatoru ilə şifrəni necə yaratmaq olar
Alətdə uzunluğu yazır, simvol növlərini seçir və «Təqdim et» düyməsini basırsınız. Nəticə «Şifrə» sahəsində görünür.
- Digily Link saytında «Şifrə generatoru» səhifəsini açın. Keçid yazının sonundadır.
- «Simvollar» sahəsində şifrənin uzunluğunu göstərin. Sahədə əvvəlcədən 8 yazılıb, dəyəri ən azı 15 edin. Alət 1 ilə 2048 arasında dəyər qəbul edir. Bu aralıqdan kənar rəqəm yazsanız, alət onu ən yaxın həddə gətirir.
- Şifrədə hansı simvol növlərinin olacağını seçin. Bunun üçün dörd seçim xanası var, «Rəqəmlər daxil edilsin», «Simvollar daxil edilsin», «Kiçik hərflər daxil edilsin» və «BÖYÜK hərflər daxil edilsin». Bu qutulardan heç olmasa birini seçin, yoxsa alət şifrə yarada bilməz.
- «Təqdim et» düyməsini basın.
- «Şifrə» sahəsindəki nəticəni kopyalayın. Əvvəlcə onu şifrə menecerində saxlayın, sonra hesabın qeydiyyat və ya şifrə dəyişdirmə formasına yapışdırın. Sonda yeni şifrə ilə girişin işlədiyini yoxlayın.
Nəzərə alın ki, «Simvollar» sözü alətdə iki yerdə keçir. Uzunluq sahəsinin adı «Simvollar»dır, «Simvollar daxil edilsin» qutusu isə şifrəyə ! @ # $ % kimi durğu işarələri və xüsusi simvollar əlavə edir.
Şərti bir nümunəyə baxaq. Uzunluğu 16 yazıb «Rəqəmlər daxil edilsin», «Kiçik hərflər daxil edilsin» və «BÖYÜK hərflər daxil edilsin» qutularını seçsəniz, nəticə «k7Rm2QpX9vLd4TzA» kimi ola bilər. Bu nümunəni öz şifrəniz kimi işlətməyin, çünki o artıq bu səhifədə açıq yazılıb.
Alət işləmirsə və ya alınan şifrə sayta uyğun gəlmirsə, aşağıdakı halları yoxlayın.
- Şifrə yaranmır. Çox güman ki, dörd qutunun heç biri seçilməyib. Ən azı birini işarələyib «Təqdim et» düyməsini yenidən basın.
- Sayt bəzi simvolları qəbul etmir. «Simvollar daxil edilsin» qutusundan işarəni götürün və uzunluğu bir az artırın.
- Sayt uzun şifrəni rədd edir. Uzunluğu saytın icazə verdiyi həddə qədər azaldın, mümkünsə 15-dən aşağı düşməyin.
- Şifrədə ə, ş, ç kimi hərflər yoxdur. Bu normaldır. Generator yalnız latın əlifbasının a ilə z arasındakı hərflərindən istifadə edir, ona görə də şifrəni başqa klaviatura düzümündə də yaza bilərsiniz.
Güclü şifrə neçə simvol olmalıdır
Hesaba yalnız şifrə ilə girirsinizsə, şifrə ən azı 15 simvol olmalıdır. Şifrə çoxfaktorlu girişin bir hissəsidirsə, xidmət daha qısa şifrəyə icazə verə bilər, amma 8 simvoldan az olmamaq şərti ilə. 29 oktyabr 2026-cı il tarixinə NIST SP 800-63B-4 sənədinin 3.1.1 bölməsi tək faktorlu şifrə üçün «a minimum of 15 characters», çoxfaktorlu identifikasiyada isə «a minimum of eight characters» tələb edir.
NIST ABŞ standartıdır və Azərbaycanda hər xidmət üçün avtomatik hüquqi tələb sayılmır. Onun qaydaları da sizin üçün deyil, şifrələri yoxlayan xidmətlər və tətbiqlər üçün yazılıb. Amma onlardan istifadəçi üçün üç sadə nəticə çıxarmaq olar. Şifrə uzun olmalı, hər hesabda fərqli olmalı və ələ keçdiyindən şübhələnəndə dəyişdirilməlidir.
| Mövzu | NIST SP 800-63B-4 nə deyir | Sizin üçün mənası |
|---|---|---|
| Minimum uzunluq, yalnız şifrə | Ən azı 15 simvol tələb olunmalıdır | Generatorda 15 və ya daha çox yazın |
| Minimum uzunluq, ikinci faktorla | Ən azı 8 simvol tələb olunmalıdır | 8 yalnız alt həddir, 15 yazmağa heç nə mane olmur |
| Maksimum uzunluq | Ən azı 64 simvola icazə verilməsi tövsiyə olunur | Sayt icazə verirsə, uzunluğu rahatlıqla artıra bilərsiniz |
| Simvol qarışığı | Başqa tərkib qaydası tətbiq etmək olmaz | Qutuları özünüz seçirsiniz, sayt tələb edirsə, ona uyğunlaşırsınız |
| Dövri dəyişmə | Tələb etmək olmaz, sızma əlaməti olanda məcburidir | Səbəbsiz dəyişmək lazım deyil, ələ keçdiyindən şübhələnəndə dəyişin |
NIST xidmətlər üçün «SHALL NOT impose other composition rules (e.g., requiring mixtures of different character types)» qaydasını qoyur. Yəni sayt sizi böyük hərf, rəqəm və simvol qatmağa məcbur etməməlidir. Bunun əvəzinə xidmət yeni şifrəni geniş yayılmış və sızmış şifrələrin siyahısı ilə müqayisə etməli və uğursuz giriş cəhdlərinin sayını məhdudlaşdırmalıdır. İstifadəçinin öz əlində olan əsas amil isə uzunluqdur. Təsadüfi seçilən hər əlavə simvol mümkün variantların sayını artırır. Ona görə də şifrəni gücləndirməyin ən asan yollarından biri generatorda uzunluğu artırmaqdır.
CERT.gov.az şablonu ilə NIST tövsiyəsi niyə fərqlənir
Bu iki sənəd fərqli oxucular üçün yazılıb, ona görə də bəzi tələbləri üst-üstə düşmür. 29 oktyabr 2026-cı il tarixinə CERT.gov.az saytındakı «Şifrə siyasəti» sənədi qurumlar üçün şablondur. Onun başlığında qurumun adı əvəzinə «-QURUM ADI-» yer tutucusu durur. Qurum bu şablon əsasında öz siyasətini hazırlayıb işçilərinə tətbiq edə bilər.
Şablonda «Şifrələr ən azı 12 simvoldan ibarət, güclü və məxfi olmalıdır» yazılıb. Tərkib barədə şablonda şifrələrin «hərflər və qeyri-hərf simvollarının (rəqəmlər, durğu işarələri və ya xüsusi simvollar) qarışığından və ya ən azı iki növ qeyri-hərf simvolundan» ibarət olması tələb olunur. Müddəti bitməyən şifrələri olan bəzi imtiyazlı hesablar üçün isə minimum 15 simvol nəzərdə tutulub. Dəyişmə barədə şablonda «Daimi istifadəçilər hər 90 gündən bir şifrələrini dəyişdirməlidir» deyilir. NIST isə xidmətlər üçün «SHALL NOT require subscribers to change passwords periodically» qaydasını qoyur. Şifrəni məcburi dəyişdirmək yalnız onun ələ keçdiyinə dair əlamət olanda tələb olunur.
| Mənbə | Minimum uzunluq | Simvol qarışığı | Dövri dəyişmə |
|---|---|---|---|
| NIST SP 800-63B-4 (xidmət göstərənlər üçün) | 15 (tək faktor), 8 (çoxfaktorlu) | Tələb etmək olmaz | Tələb etmək olmaz, sızma olarsa dəyişdirilir |
| CERT.gov.az şablonu (qurumlar üçün) | 12 (bəzi imtiyazlı hesablar üçün 15) | Hərf və qeyri-hərf simvolu və ya iki növ qeyri-hərf simvolu | 90 gündən bir |
Praktikada belə davranmaq olar. İşlədiyiniz qurum öz şifrə siyasətini tətbiq edirsə, iş hesablarınızda həmin qaydalara əməl edin. Hansı qaydanın qüvvədə olduğunu bilmirsinizsə, qurumun İT bölməsindən soruşun. Şəxsi hesablarınızda isə NIST yanaşmasına əsaslanın. Şifrə uzun və hər hesab üçün fərqli olsun, onu səbəbsiz deyil, ələ keçdiyindən şübhələnəndə dəyişin.
İş hesabı üçün generatorda uzunluğu 15 və ya daha çox yazın və dörd qutunun hamısını seçin. Belə şifrə hər iki sənədin minimum uzunluq tələbinə cavab verir. Lakin simvollar təsadüfi seçildiyi üçün hər növdən ən azı bir simvolun düşəcəyinə zəmanət yoxdur. Nəticəni yoxlayın və, məsələn, şifrədə rəqəm yoxdursa, «Təqdim et» düyməsini yenidən basın.
Şifrə ifadəsi ilə yadda qalan uzun şifrə
Şifrə ifadəsi bir-biri ilə əlaqəsi olmayan bir neçə sözdən ibarət uzun şifrədir. Onu yadda saxlamaq təsadüfi simvol yığınından asandır. CERT.gov.az şablonunda da «"Şifrə ifadələri" və ya "smart kartlar" ənənəvi şifrələrə məqbul alternativlərdir» deyilir.
Başqa bir şərti nümunə götürək. «nar qayıq bulud səkkiz çay» ifadəsi boşluqlarla birlikdə 26 simvoldur, yəni NIST-in 15 simvol həddindən xeyli uzundur. Bu ifadə də yalnız izah üçündür, onu real şifrə kimi işlətməyin. Öz ifadənizi seçərkən sözləri mümkün qədər təsadüfi götürün, məşhur deyim, mahnı sözü, ailə üzvlərinin adı və ya ünvan işlətməyin, çünki bunları başqaları təxmin edə bilər.
Şifrə ifadəsi daha çox əzbər bilməli olduğunuz az sayda şifrə üçün yararlıdır. Məsələn, şifrə menecerinin əsas şifrəsi və ya noutbukun giriş şifrəsi belə ola bilər. Bəzi saytlar boşluğu qəbul etməyə bilər, ə, ç, ş kimi hərfləri isə başqa klaviatura düzümündə yazmaq çətindir. İfadəni hesabda işlətməzdən əvvəl hər iki məqamı yoxlayın. Bizim generator şifrə ifadəsi yaratmır, o yalnız təsadüfi simvollardan şifrə düzəldir.
Şifrəni harada saxlamalı və ikinci faktoru necə qoşmalı
Generatorun verdiyi şifrəni əzbərləməyə çalışmayın. Onu şifrə menecerində saxlayın və hesabda ikinci faktoru aktivləşdirin.
- Şifrəni yaradan kimi şifrə menecerinə əlavə edin. Yanında hesabın adını, istifadəçi adını və saytın ünvanını da qeyd edin. Menecerin əsas şifrəsi uzun və başqa heç yerdə işlənməyən olsun.
- Hər hesab üçün yeni şifrə yaradın. Eyni şifrə bir saytdan sızsa, onu işlətdiyiniz bütün hesablar təhlükə altına düşür.
- Xidmət ikinci faktor təklif edirsə, onu qoşun. Bu, SMS kodu və ya tətbiqdə yaranan kod ola bilər. CERT.gov.az şablonunda da «Mümkün olduqda rəqəmsal sertifikatlar və çoxfaktorlu identifikasiyadan istifadə edilməlidir» yazılıb.
- Şifrənin ələ keçdiyindən şübhələnsəniz, onu dərhal dəyişin. Buna tanımadığınız giriş barədə bildiriş, xidmətdə məlumat sızması haqqında xəbər, şifrəni başqası ilə paylaşmağınız və ya onu saxta sayta yazmağınız səbəb ola bilər. Yeni şifrəni də generatorla yaradın.
- Şifrəni mesajla və ya e-poçtla göndərməyin, onun ekran şəklini telefonda saxlamayın.
Digily Link-də paylaşdığınız keçidləri necə qoruya biləcəyinizi keçid təhlükəsizliyi haqqında yazımızda ayrıca izah etmişik.
Şifrə generatoru şifrəni necə yaradır və nəyi saxlamır
Şifrə serverdə kriptoqrafik təsadüfi funksiya ilə yaradılır və saxlanılmır. Şifrədəki hər simvol PHP dilinin random_int funksiyası ilə seçdiyiniz simvol dəstindən götürülür. PHP sənədləri bu funksiyanı «Get a cryptographically secure, uniformly selected integer» kimi təsvir edir. Hazır şifrə səhifəyə qaytarılır, alətin məlumat bazasında saxlanılmır. Sistemdə yalnız generatorun neçə dəfə işlədildiyi qeydə alınır.
Bununla belə, şifrə başqa bir saytın serverində yaradılır və sizə oradan gəlir. Bank hesabı və ya əsas e-poçt kimi çox vacib hesablar üçün istəsəniz cihazınızdakı şifrə menecerinin öz generatorundan da istifadə edə bilərsiniz.
Gündəlik hesablarınız üçün Şifrə generatoru ilə təsadüfi şifrə yaradın. Uzunluğu ən azı 15 yazın və nəticəni dərhal şifrə menecerinə köçürün.
